Publiek Domeindag 2026

Op 1 januari vervallen de auteursrechten op het werk van makers die zeventig jaar geleden zijn overleden en komen hun creaties in het publieke domein. Vanaf dat moment zijn hun teksten, beelden, geluidsopnames en filmmateriaal vrij te gebruiken, zonder dat daar toestemming voor nodig is. Tijdens Publiek Domeindag op 9 januari staan we stil bij wat er per 2026 beschikbaar is gekomen. Voor het Stadsarchief Rotterdam vormt dit aanleiding om aandacht te schenken aan makers die in 1955 zijn overleden en wiens werk nu voor iedereen toegankelijk is.

Marius Richters
Een van hen is de Rotterdamse kunstenaar Marius Johannes Richters (1878–1955), van wie het Stadsarchief meer dan 100 werken in de collectie heeft. Richters’ loopbaan is onlosmakelijk verbonden met de stad. Na zijn opleiding aan de Rotterdamse Academie voor Beeldende Kunsten ontwikkelde hij zich tot een veelzijdig kunstenaar: schilder, tekenaar, graficus en glazenier. 

In 1917 richtte hij met negen andere Rotterdamse schilders het kunstenaarscollectief De Branding op. Richters’ onderwerpskeuze loopt uiteen van haventaferelen en landschappen tot portretten en religieuze voorstellingen. Achter de veelzijdigheid van zijn oeuvre schuilt een bevlogen kunstenaar, met een sterk sociaal engagement en toenemende religiositeit.

Portret van Marius Richters
Een portret van Marius Richters. Maker onbekend, ca. 1950. Collectie 4031, documentnr. P-007252-4.

Ramen voor de Zuiderkerk
Richters’ bevlogenheid blijkt onder meer uit zijn werk voor de Zuiderkerk. In 1925 wist hij, via oproepen en inzamelacties, financiering bijeen te brengen voor nieuwe glas-in-loodramen. Hij vervaardigde deze ter nagedachtenis aan ds. H. T. Oberman, de predikant die hem voor diens overlijden opnieuw tot het geloof had gebracht. Slechts enkele maanden nadat de jarenlange klus was voltooid, gingen de ramen verloren bij het bombardement op Rotterdam in 1940. In het Stadsarchief zijn nog de kartons bewaard voor deze ramen: voorbereidende tekeningen op ware grootte. Met een hoogte van ongeveer vier meter geven zij een zeldzaam inkijkje in Richters’ werkwijze en in de dramatische, krachtige beeldtaal van de verdwenen ramen.

Kartons ramen Zuiderkerk
Vier kartons voor een glas-in-lood raam in de Zuiderkerk. De titel van de vier delen luidt: Jezus als Heiland van de Wereld, 1924-1925. Collectie 4282, docnr. 2001-1267 t/m 2001-1270.
De Zuiderkerk aan de Glashaven.
De Zuiderkerk aan de Glashaven in 1935. Prentbriefkaart. Collectie 4029, documentnr. PBK-570.
De restanten van de Zuiderkerk na het bombardement.
De restanten van de Zuiderkerk na het bombardement van 14 mei 1940. Gezien vanaf de Jufferstraat. Maker: Cornelis Baksteen, juni 1940. Collectie 4287, doc.nr. XXXIII-569-25-64.

Raadszaal Stadhuis
Veel ander werk van Richters is nog bewaard in de stad. In de raadszaal van het stadhuis bevinden zich zijn monumentale schilderijen van de haven en haar arbeiders. In het voormalige Zuiderziekenhuis is een uitgebreide muurschildering van Richters recent gerestaureerd. Van veel van deze werken, zowel binnen als buiten Rotterdam, bewaart het Stadsarchief ontwerptekeningen en studies. Daarnaast zijn er portretten, landschappen en stadsgezichten.

Het Kolenbedrijf, voorstudie.
Het Kolenbedrijf, voorbereidende houtskooltekening voor één van vier schilderijen bestemd voor de raadzaal van het stadhuis, 1917/ 1918. Marius Richters. Collectie 4082, PT-3111.
Voorstudie Scheepsbouw
De Scheepsbouw, voorbereidende houtskooltekening voor één van vier schilderijen bestemd voor de raadszaal van het stadhuis, ca. 1917/1918. Marius Richters. Collectie 4082, documentnr. PT-3109.

Het digitaliseren en restaureren van deze tekeningen vroeg om maatwerk. Niet alleen vanwege hun uitzonderlijk grote formaat, maar ook omdat het hier om soms kwetsbare werktekeningen gaat, vol correcties en opgeplakte toevoegingen. Juist die sporen die het maakproces blootleggen, maken de collectie nog extra waardevol als historische bron. Nu, zeventig jaar na zijn overlijden, is het werk van Marius Richters vrij toegankelijk via de beeldbank, en kan het worden bekeken, bestudeerd en gebruikt.

Karton Glas-in-lood ontwerp van engelen boven hemels Jeruzalem.
Karton Glas-in-lood ontwerp van engelen boven hemels Jeruzalem, 1930-1948 (geschat). Marius Richters. Collectie 4082, documentnr. PT-3119.

Werken van en publicaties over Marius Richters:

  • Werken van en over Marius Richters op de beeldbank
  • Werken van Richters in de collectie van Museum Rotterdam
  • Marius Richters Rotterdam : schilder en glazenier 1878-1955 / Liesbeth van der Zeeuw ; met bijdr. van Lina van der Wolde ; Historisch Museum Rotterdam. - Bussum : Thoth, 2005 (publicatie)
  • Publicaties over Marius Richters in de bibliotheek van het stadsarchief.
Marius Richters voor een schilderij
Marius Richters in zijn atelier voor één van zijn schilderijen, ca. 1948-1950. Algemeen Foto-Persbureau. Collectie 4031, documentnr. P-007252-3.