content

Berkel en Rodenrijs

Plaats in Zuid-Holland. Voorheen een zelfstandige gemeente, sinds 1 januari 2007 onderdeel van Lansingerland.

Inhoudsopgave

Geschiedenis

Het ambacht Berkel en Rodenrijs is te beschouwen als de voorloper van de huidige gemeente met dezelfde naam. Het ambacht is al in de middeleeuwen ontstaan; de oudste vermelding dateert uit 1303, toen graaf Jan van Henegouwen die van Berkel en Rodenrijs het privilege verleende om in bepaalde gevallen zelf recht te spreken. Dit privilege is in de daarop volgende eeuwen regelmatig aangevochten door de baljuw van Delfland.

Het bestuur van het ambacht bestond uit de schout, ambachtsbewaarders, gezworenen en secretaris. Zij waren verantwoordelijk voor tal van taken die ook nu nog deel uitmaken van de taakuitvoering van de gemeente, zoals openbare orde en veiligheid, bouw van openbare gebouwen, armenzorg en onderwijs. De schout was de plaatsvervanger van de ambachtsheer en werd bijgestaan door twee ambachtsbewaarders (te vergelijken met de huidige wethouders) en gezworenen.

Het college van schout en gezworenen vormde de zogenaamde Vierschaar. De twee oudste gezworenen waren tevens weesmannen. Samen met de schout voerden zij de administratie over de goederen van de (minderjarige) wezen. Het bestuur over de ambachts- en polderaangelegenheden lag in handen van de colleges van schout, ambachtsbewaarders en achtemannen alsmede van de molenmeester "van over de Lede". De administratie van alle ambachts- en polderzaken berustte, evenals de financiële administratie betreffende de polder, het ambacht, het dorp, de veenderijen en de drooggemaakte landen, bij de schout en de ambachtsbewaarders. Zij werden hierin bijgestaan door de secretaris. De leden van de hierboven genoemde colleges werden, evenals kerk- en armmeesters, ieder jaar door de ambachtsheer benoemd. De voordracht voor de verkiezing tot ambachtsbewaarder, achteman, kerk- en armmeester werd samengesteld door schout en gezworenen.

Berkel en Rodenrijs was ingedeeld in vier gedeelten, de zogenaamde stocken. Berkel en Rodenrijs kenden de Molen-, Noordeindse-, Kerken- en Roodenrijse stock. Uit iedere stock werden twee achtemannen gekozen. Twee van de achtemannen werden gewoonlijk gekozen uit de zogenaamde veertig raden van de stad Delft. Uit een voordracht van 10 personen, opgemaakt door burgemeesteren en regeerders van Delft, koos de ambachtsheer de twee achtemannen.

De molenmeester van over de Lede was eigenaar en gebruiker van een van de in de polder van Berkel en Rodenrijs gelegen huizen. De molenmeester was alleen betrokken bij polderzaken. Hij was onder andere belast met de inning van het molengeld. Ook werden jaarlijks ambtenaren als de turfmeesters benoemd. Voor de benoeming van deze en andere lage ambtenaren was geen voordracht vereist. De ambachtsheer kon deze ambtenaren naar eigen goeddunken benoemen.

Net als in Bergschenhoek en Bleiswijk werd er in Berkel en Rodenrijs turf gestoken en ontstonden ook hier uitgestrekte plassen. In de achttiende eeuw besloot men de vruchtbare gronden onder het water droog te maken en er akkerbouw te bedrijven. Grote droogmakerijen als de Noord-, West- en Zuidpolders ontstonden in 1776. De stad Rotterdam, die zoals vermeld de heerlijkheid over Bleiswijk en Bergschenhoek bezat, dwong Berkel en Rodenrijs er bovendien toe mee te betalen aan de droogmakerijen in de andere dorpen.

Tijdens de revolutie van 1795 werd het gemeentebestuur door patriotten aan de kant gezet en overgenomen. In 1855 breidde Berkel en Rodenrijs uit en werd De Tempel toegevoegd aan de gemeente. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het inwoneraantal meer dan verdrievoudigd. In 2006 telde het dorp 19.000 inwoners.

Bronnen

Sinds 2003 berusten de archieven van de voormalige gemeente Berkel en Rodenrijs en De Tempel en vele particuliere archieven uit die gemeente in het Stadsarchief Rotterdam. U kunt de archieven inzien in de studiezaal.

Archievenoverzicht

Nummer

Toevoeging

Periode

Naam van het Archief

Omvang (m1)

118 01 1715 - 1824 Heerlijkheid De Tempel 0,6
1250 1656 - 1848 Notarissen te Berkel en Rodenrijs 9,4
1251 1551 - 1811 Schout en gezworenen Berkel en Rodenrijs (rechterlijk archief) 12,04
1252 1925 - 1998 Christelijke Tuinderspatroonsvereniging Berkel en Rodenrijs -> Christelijke Boeren- en Tuindersbond, afd. Berkel 0,24
1253 1898 - 1980 Antirevolutionaire (AR) Kiesvereniging Nederland en Oranje Berkel en Rodenrijs 0,48
1254 1912 - 1970 Vereniging Winterzorg Berkel en Rodenrijs 0,12
1255 1609 - 1810 Schout en weesmannen Berkel en Rodenrijs (weeskamer) 1,32
1303 (1633) 1727 - 1992 Parochie O.L. Vrouw Geboorte (Berkel en Rodenrijs) 5,53
1304 1624 - 1862 Remonstrantse gemeente Berkel en Rodenrijs 0,84
1305 1559 - 1875 Ambachtsheerlijkheid Berkel en Rodenrijs 3,02
1306 1503 - 1813(1817) Ambacht Berkel en Rodenrijs 11,95
1307 (1587) 1813 - 1930 Gemeente Berkel en Rodenrijs en de Tempel (1813 - 1930) 26,14
1308 (1901) 1930 - 1989 Gemeente Berkel en Rodenrijs (1930 - 1989) 90,59
1309 1950 - 2000 Gemeente Berkel en Rodenrijs fotocollectie 4,24
1403 1900 -1950 Patrimonium, afd. Berkel en Rodenrijs 0,44
1409 1946 - 20 GPV Kiesvereniging Schrift en Historie, afd. Berkel en Rodenrijs 0,24
1414 1588 - 1988 Hervormde Gemeente Berkel en Rodenrijs 20,15
1416 1953- 2005 R.K. Speeltuinvereniging De Kievit (Berkel en Rodenrijs) 1,44
1440 1977- 2006 D'66, afd. Berkel en Rodenrijs/Bergschenhoek 0,13
1455 1918 - 2005 Katholieke Landbouw- en Tuinbouw Organisatie, afd. Berkel 0,36
1303 a 20e eeuw [Parochie O.L. Vrouw Geboorte (Berkel en Rodenrijs) - aanv 2008[ (https://goo.gl/25t9Ud) 0,63
1456 tot 2000 VVD, afdeling Bergschenhoek, Bleiswijk en Berkel en Rodenrijs 1,08
1469 (1825)1845 - 2005 Familie Van Zutphen 10,77

Stamboomonderzoek

De volgende gegevens kunt u in de zoekingang 'zoeken op personen' raadplegen:

Bronnaam

Periode

Doop gereformeerd 1587 - 1811
Doop remonstrants 1660 - 1811
Doop rooms-katholiek[1] 1633 - 1812
Gerechtstrouw 1682 - 1811
Trouw gereformeerd 1608 - 1811
Trouw rooms-katholiek[1] 1633-1724, 1726 - 1736
Trouw gaarder 1701 - 1736, 1751 - 1805
Heilig Oliesel 1659-1723
Begraven gaarder 1602 - 1611, 1695 - 1696, 1701 - 1728, 1733 - 1736, 1780 - 1805
Begraven gereformeerd 1714 - 1791
Register van overledenen 1806 - 1811
Register aangegeven lijken 1806 - 1811

Zie verder de archiefwegwijzer Burgerlijke Stand

[1] Voor de invoer van deze gegevens is dankbaar gebruik gemaakt van de indexen van de heren T. van der Vorm en J. Heemskerk. Voor de Historische Vereniging Berkel en Rodenrijs heeft drs T. van der Vorm uittreksels gemaakt van kerkrekeningen van de hervormde gemeente te Berkel en Rodenrijs. In pdf vindt u hier vijf van die uittreksels: * 1612 - 1627 * 1628 - 1636 * 1635 - 1661 * 1669 - 1684 * 1685 - 1705

Notariële akten

Zie de archiefwegwijzer Notariële Akten.

Bouwtekeningen Zie de archiefwegwijzer Bouwtekeningen